Belediye Başkanlarının İhaleleri İptal Etme Yetkisi Var Mıdır?
Belediye başkanı Devlet İhale Kanunu'na göre yapılan ihalelerde, encümen tarafından alınan ihale kararlarını onaylama veya onaylamayarak iptal etme yetkisine sahiptir. Bu yetkinin kamu yararı doğrultusunda ve hukuken geçerli gerekçelerle kullanılması gerekir. Danıştay, belediye encümenince sonuçlandırılan taşınmaz kiralama ihalesinin, yeterli rekabet oluşmadığı ve teklif edilen bedelin yüksek olduğu gerekçeleriyle belediye başkanı tarafından iptal edilmesini incelemiştir. İdarenin ileri sürdüğü gerekçeleri somut verilerle ortaya koyamadığını tespit eden Danıştay, Belediye Başkanının ihale iptal kararını hukuka aykırı bularak iptaline karar vermiştir.
Danıştay 13. Dairesi Kararı E.2023/2141 · K.2024/1208
Encümen Kararının İptali
Bir belediye tarafından lokanta, kafeterya ve çok amaçlı salon niteliğindeki taşınmazın üç yıl süreyle kiraya verilmesi amacıyla, 15.02.2023 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45'inci maddesine göre açık teklif usulüyle ihale gerçekleştirilmiştir. Muhammen bedeli 3.250 TL olarak belirlenen ihaleye iki istekli katılmış, isteklilerden biri teklif vermeden çekilmiş, diğer istekli ise 15.000 TL teklif sunmuştur.
Belediye encümeni, ihalenin en yüksek teklifi veren istekli üzerinde bırakılmasına karar vermiştir. Ancak belediye başkanı, 2886 sayılı Kanun'un 31'inci maddesi kapsamında encümen kararını onaylamayarak ihaleyi iptal etmiştir. Bunun üzerine ihaleyi kazanan istekli, işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava açmıştır.
İlk derece mahkemesi, ihalede yeterli rekabetin oluşmadığı, teklif edilen bedelin muhammen bedelin üzerinde olduğu ve belediye başkanının kamu yararını gözeterek takdir yetkisini kullandığı gerekçeleriyle davayı reddetmiştir. Davacı, iptal işleminin hukuken geçerli nedenlere dayanmadığını ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.
Belediye Başkanının Takdir Yetkisi
Danıştay 13. Dairesi, 2886 sayılı Kanun'un 31'inci maddesinin ita amirine ihale kararını onaylama veya onaylamayarak iptal etme yetkisi tanıdığını belirtmiştir. Bu yetki yalnızca ihale işlemlerinin mevzuata uygunluğunu denetlemekle sınırlı olmayıp, ihale konusu işin özellikleri, piyasa koşulları ve kamu yararı yönünden yerindelik değerlendirmesi yapılmasını da kapsamaktadır.
Danıştaya göre ita amirinin, encümen tarafından alınan ihale kararını mutlaka onaylama zorunluluğu bulunmamaktadır. Bununla birlikte onaylamama yetkisinin kullanılması hâlinde işlemin kamu yararına uygunluğunun denetlenebilmesi gerekir. Bu kapsamda hukuken kesin delil niteliğinde belgelerin bulunması zorunlu olmamakla birlikte, idarenin açıklamaları, sunduğu belgeler ve yargılama sırasında elde edilen bulgular iptali haklı gösterebilmelidir.
Somut olayda belediye, ihaleye sınırlı sayıda istekli katılmasını, teklif edilen kira bedelinin yüksekliğini ve faaliyetlerin aynı kalite ve verimlilikte sürdürülemeyeceği yönündeki değerlendirmelerini gerekçe göstermiştir. Ancak Danıştay, bu iddiaları destekleyen ve ihalenin iptalini gerektiren somut bilgi ve belgelerin ortaya konulamadığını tespit etmiştir.
Mevzuat ve Değerlendirme
2886 sayılı Kanun'un 2'nci maddesi uyarınca ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanması esastır. Aynı Kanun'un 31'inci maddesine göre ihale komisyonu kararları, ita amirince karar tarihinden itibaren en geç 15 iş günü içinde onaylanır veya iptal edilir. İta amirinin kararı iptal etmesi hâlinde ihale hükümsüz sayılır.
Danıştay, bu düzenlemenin ita amirine geniş bir takdir yetkisi verdiğini kabul etmekle birlikte, söz konusu yetkinin kamu yararı amacı dışında veya hukuken geçerli nedenler bulunmaksızın kullanılamayacağını değerlendirmiştir. İhalenin onaylanmaması, yalnızca rekabetin yetersiz olduğu veya teklif bedelinin yüksek bulunduğu yönündeki genel açıklamalarla haklı gösterilemez. Somut olayın özellikleri ve elde edilen bulgular, iptal gerekçelerini desteklemelidir.
Kararda ayrıca davacı tarafından, ihalenin iptali nedeniyle belediyenin kira gelirinden mahrum kalacağı ve kamu zararı oluşacağı ileri sürülmüştür. Ancak Danıştay tarafından doğrudan kamu zararına veya belediye başkanının mali sorumluluğuna hükmedilmemiş, inceleme ihale iptal işleminin hukuka uygunluğuyla sınırlı tutulmuştur.
Sonuç ve Öneriler
Danıştay 13. Dairesi, 11.03.2024 tarihli ve E.2023/2141, K.2024/1208 sayılı kararıyla, belediye başkanının ihale kararını onaylamamasını haklı kılacak somut ve hukuken geçerli nedenlerin ortaya konulmadığını belirterek ilk derece mahkemesi kararını bozmuş ve ihalenin iptaline ilişkin işlemi iptal etmiştir. Karar, oybirliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.
Bu karar doğrultusunda belediyelerin, 2886 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirdikleri ihalelerde encümen kararlarının onaylanıp onaylanmayacağını değerlendirirken rekabet koşullarını, teklif bedellerini, piyasa şartlarını ve kamu yararını birlikte dikkate almaları önem taşımaktadır. İhalenin iptal edilmesi gerektiği değerlendirildiğinde, bu sonuca götüren nedenlerin somut verilerle desteklenmesi ve işlem gerekçesinin açık biçimde ortaya konulması, olası hukuki uyuşmazlıkların önlenmesine katkı sağlayacaktır