Sayıştay Kararları

Belediye şirketinden doğrudan hizmet alımı kapsamında çalışan işçilere toplu iş sözleşmesi hükümlerinin dışında seyyanen zam yapılmasını ve bu tutarın belediye bütçesinden ödenmesini kamu zararı oluşturur. İmza ve görev bağlantısına göre belediye başkanı, başkan yardımcısı, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu doğmaktadır.

Meclis üyeleri ve idare personelinin il dışında eğitime katılması tasarruf genelgesine aykırılık oluşturur. Tasarruf genelgesi; belediye harcamalarında tasarruf sağlanması, bürokratik işlemlerin azaltılması ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanımına ilişkin olarak alınacak tedbirlerle ilgili disipliner bir düzenlemedir. Sayıştay, genelgeye aykırı yapılmış harcamaya ilişkin kamu zararı hesaplanmasının hukuken mümkün olmadığına karar vermiştir.

İdarenin kendi görevleri arasında olan faaliyet raporunun hazırlanması işinin hizmet alımı yoluyla temin edilmesi yasal olarak mümkün değildir. Faaliyet raporunun mevzuata aykırı olarak hizmet alımı kapsamında satın alma ile temin edilmesi sonucu 5018 sayılı Kanunun 71. maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verilmiştir. Oluşan kamu zararının harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinden faiziyle birlikte tahsil edilmesine karar verilmiştir.

Çevre temizlik vergisi uygulaması ve hesaplanmasında esas teşkil edecek göstergeler Belediye Gelirleri Kanunu ve 2005/9817 Bakanlar Kurulu Kararı ile hüküm altına alınmıştır. Kanun, mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğine yönelik belediye meclisine derece belirleme yetkisi vermişken, bina grupları üzerinde herhangi bir tespit yapma yetkisi vermemektedir.

Belediyeler, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlayabilirler. Muhtarlıklara yardım ve destek sağlanması amacıyla nakdi ödeme yapılamaz. Muhtarlıkların su, elektrik, doğalgaz, telefon faturaları, kira bedelleri, kırtasiye giderleri gibi ihtiyaçlarına ilişkin giderleri, mevzuatta belirtilen usullere göre yapılması mümkündür.

Belediyelerde dahil olmak üzere, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince mali konularda düzenlenecek yönetmelikler ile yönetmelik niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, Sayıştayın istişari görüşü alınarak yürürlüğe konulması gerekmektedir. Söz konusu düzenleme ile Sayıştayın istişari görüşü, ilgili yönetmelikler için yürürlüğe girme şartı olarak belirlenmiştir.

Belediyelere ait olan yerlerin belediye tarafından kiralanması halinde; kiralama yapılan alandan daha fazla alan kullanıldığı tespit edilmesi durumunda, fazladan kullanılan alan için ecrimisil ihbarnamesi düzenlenip, tahsil edilmesi gerekmektedir. Bu sürecin işletilmemesi kamu zararı oluşturur. Sayıştay, belediye gelirlerinin artışına engel olan mevzuata aykırılık nedeniyle oluşan kamu zararının, Belediye Başkanı ve diğer sorumlulardan faiziyle birlikte tahsil edilmesine karar vermiştir.

Belediyeler sporu teşvik etmek amacıyla sporcular ve amatör spor kulüplerine kanununda belirtilen usullere göre yardımda bulunabilir, belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Belediyelere ait taşınmazlar, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmi beş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Belediye tarafından Spor Kulübü Derneğine ait olmak üzere ihale yapılmaksızın meclis kararı ile tahsis edilmesi, mevzuata aykırı olup, kamu zararı oluşturur.

Belediye şirketlerinin temel iş ve işlemleri Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yürütülmektedir. Bu kanun pay sahiplerinin şirketten belli şartlarda borçlanabileceği zımni olarak ifade edilmiş, ancak şirketin başka şirketlere kazanç amacıyla borç verebileceğine ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. Yürürlükteki yasal düzenlemeler gereği belediye şirketlerine kazan sağlamak, nakit akışını düzenlemek vs. gibi bir şekilde birbirlerine borç alıp veremezler.

Belediyelerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketler Kamu İhale Kanunu kapsamındadır. Belediye şirketleri istisna kapsamında olmayan tüm alımlarını ihale usulleriyle veya şartları taşıması durumunda doğrudan temin yöntemiyle yapması gerekmektedir. Bahsi geçen yasal düzenlemelere uyulmaması şirket yöneticileri sorumluluk doğurur.

Doğrudan hizmet alım sözleşme tutarı; asgari İşçilik maliyeti, asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler, işçilikle bağlantılı ayni giderler, asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr, dâhil işçilik giderleri toplamını aşamaz. Asgari işçilik maliyeti kapsamında olmayan ve fiyat farkı olarak ödenmesi gereken toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan giderlerin, sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karının hesabında dikkate alınmaması gerekmektedir.

Memurlar eliyle yürütülmesi gereken müdürlük görevinin işçi kadrosunda yer alan personel eliyle yerine getirilmesi mevzuat hükümlerine aykırı olup, kamu zararı oluşturur. Mevzuata aykırı görevlendirme nedeniyle oluşan kamu zararından hatalı görevlendirme yazısını imzalayan Üst Yönetici (Belediye Başkanı) … tek başına sorumludur.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri valilik aracılığıyla yetkili mercilerden istenir. Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Belediye şirketlerine işe alınacak yeni personelin arşiv araştırmalarını ve güvenlik soruşturmalarını bitirmeden ilgili kişilerin işe başlatılması yasal olarak mümkün değildir.

Ecrimisil taşınmazlara ilişkin olağan bir yöntem olmayıp, kira süresi bittikten sonra işgaline devam edilen taşınmazlar nedeniyle idarenin maddi bir kayba uğramaması amacıyla getirilen sınırlı süreli bir yöntemdir. Taşınmazın işgali nedeniyle tespit edilen ecrimisillerin, kira ödemesi gibi esas alınarak ileriye doğru devam ettirilmesi, 2886 sayılı Kanun’un her türlü satış ve kiralama gibi hususlarda ihale yoluna gidilmesi gerektiğini ifade eden amir hükümlerine aykırıdır.

Belediye alacaklarının süresinde tahsil edilmeyip, zamanaşımına uğratılması kamu zararına neden olur.Sayıştay, kamu zararından belediye başkanı ve mali hizmetler müdürünün birlikte sorumlu olduğuna ve bu tutarın faiziyle birlikte belediye başkanı ve mali hizmetler müdüründen tahsil edilmesi gerektiğine karar vermiştir. Belediyenin hak ve menfaatlerini korumak ile gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek belediye başkanının görev ve yetkisindedir. İdare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacakların takip ve tahsil işlemlerini yürütmek, mali hizmetler biriminin sorumluluğundadır. Bu görevlerin gerektiği gibi ifa edilmemesi ilgililerine sorumluluk doğurmuştur.

Ülkemiz idari yapılanmasında belediyeler, kent sakinlerine hizmet verme noktasında, hizmet ihtiyaçlarının tespitinde ve bu hizmet ihtiyaçlarının hızlı ve etkin bir şekilde sunulmasında büyük önem taşımaktadır. Belediye yöneticileri seçim ile göreve gelip belediye kaynaklarını etkili ve verimli bir şekilde kent sakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarının giderilmesi için kullanırlar. Belediyelerin idari yapılanmaları, hizmet alanları, personel sayıları ve bütçe büyüklükleri incelendiğinde belediyelerin ülke ekonomisinin de etkili bir bileşeni olduğu görünmektedir.

Belediyenin görev ve sorumlulukları “mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla” denilerek tek tek sıralanmış olup, “belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının sadece belediye sınırlarını kapsadığı” da belediye kanununda hüküm altına alınmıştır. Belediyenin görev ve sorumluluk alanı dışında bulunan mahallî idareler ile merkezi idarelerin asli görev ve hizmetlerini yerine getirmesi için gerekli olan ayni ihtiyaçlarını karşılayabilmesi mümkün değildir.

5393 Belediye Kanununa göre; taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine, üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek belediye meclisinin yetkisindedir. Belediyenin taşınmazlarının kiralanması yetkisinin, belediye başkanı tarafından alınan karar ile belediye şirketine devir edilmesi hukuken mümkün değildir.

Kamu alacağının takip süreçleri 6183 sayılı Kanun kapsamında yürütülmektedir. Vadesi geçmiş borcu bulunan mükelleflere dair işletilmesi gereken temel işlem adımları; Ödeme emrinin düzenlenmesi, tebliğ edilmesi, haciz varakası düzenlenmesi, malvarlığı araştırması yapılmasıdır. Fiili duruma göre, banka haczi, taşıt haczi, gayrimenkul haczi yapılabilir. Sıralı temel işlemlerin yapılmaması; zaman aşımı, kamu zararı gibi sonuçlar doğurarak ilgililerine sorumluluk doğurur.

Belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirleri, şartlı bağışlar ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ile belediye tarafından tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez. Belediyenin haczedilemeyen gelirlerini ayrı hesapta tutmayarak haczedilebilir gelirlerle aynı banka hesabında birleştirmesi, bu hesaptaki paraların haczedilemeyen vergi, resim ve harç gelirlerinden mi yoksa haczedilebilir gelirlerden mi oluştuğunun belirlenmesini imkânsız hale getirmektedir. Belediyelerin bu şekilde havuz hesabı kullanması yargıtay kararlarına göre haczedilmezlik hakkından feragat olarak kabul olarak değerlendirilmektedir.

Özel kalem müdürlüğünde bulunan kişiler için diğer memurluklara naklen atanmalarında herhangi bir sınıf için kazanılmış hak sayılmaz, memurluğa atama idarenin takdirindedir. Belirli bir süre özel kalem müdürlüğü yapmış bir memurun mühendis kadrosuna sınavsız atanması kamu zararı oluşturur, ilgilerden faiziyle birlikte tahsili gerekir.

Belediyelerce Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan işlere dair muayene ve kabul komisyonlarının yönetmelik hükümleri gereği işle ilgili yeterli bilgisi bulunan, teknik personel olma özelliğine haiz kişilerden oluşturulması esastır. İşin uzmanı olmayan belediye şirketi personelinin muayene ve kabul komisyonlarında görevlendirilmesi işin kabulüne ilişkin riskler doğuracaktır. Belediyelerde işin uzmanı personel bulunmaması durumunda, belediyeler 4734 sayılı Kanun kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarından uzman veya teknik eleman görevlendirilebilecektir.

Araç kiralaması ihalesi kapsamında yapılan işlerle ilgili dönemler itibariyle kayıtların eksiksiz tutulması, sözleşme ve eklerine aykırı olarak, eksik ve hatalı gerçekleştirilen işlere dair sözleşmesinde belirtilen kesinti ve cezaların uygulaması gerekmektedir. Arıza, bakım, onarım gibi çeşitli nedenlerle çalıştırılmayan araçlarla ilgili ceza kesilememesi kamu zararı oluşturur. Tespit edilen kamu zararı Harcama Yetkilisi, Gerçekleştirme Görevlisi ve diğer görevlilerden faizi ile tahsil edilir.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında yüklenicilere yapılan ödemelerin kıdem tazminatı maliyet kalemini içermediği, bu sebeple de belediye tarafından ödemesi yapılmayan kıdem tazminatları için yüklenici olan belediye şirketinin yükümlüğü bulunamamaktadır. Sermayesini tamamı belediyeye ait olan şirket ile yapılan hizmet alımı sözleşmesi uyarınca belediyede çalışmakta iken emekli olan işçilere Belediye tarafından ödenen kıdem tazminatlarının belediye şirketine rücu edilmemesi kamu zararı oluşturmaz, mevzuata uygundur.

Kamu kaynakları kullanılarak hediye verilmesi açıkça yasaklanmış olup, altın alımına ilişkin harcamalar temsil giderleri kapsamında da değerlendirilemez. Evlenen çiftlerin düğünlerinde takdim edilmek üzere alınan altın bedellerinin belediye bütçesinden ödenmesi hukuken mümkün değildir. Mevzuata aykırı olarak yapılan harcama nedeniyle oluşan kamu zararının harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinden faiziyle birlikte tahsil edilmesi gerekmektedir.

Ödeme emri belgesi düzenlemek ve ön mali kontrol yapmakla görevli gerçekleştirme görevlilerinin; harcama yetkililerinin yardımcıları veya hiyerarşik olarak en yakın üst kademe yöneticileri arasından belirlenmesi ve devlet memuru olması gerekmektedir. Sözleşmeli personelin gerçekleştirme görevlisi olmasına yasal bir engel bulunmamaktadır. Şirket personelinin gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmesi ise mümkün değildir.