Belediye Lehine Menfaat Talep Edilmesi İrtikap Suçunu Oluşturur mu?
Belediye başkanının, bir imar işleminin ilerlemesi ve belediye encümeninden olumlu karar çıkması karşılığında taşınmazdaki değer artışının bir bölümünün belediyeye verilmesini istemesi irtikap suçu bakımından değerlendirilmiştir. Yargıtay, irtikap suçunun oluşabilmesi için kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kullanarak kendisine veya başka bir kişiye yarar sağlamaya yönelmesi gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda talep edilen menfaatin belediye lehine olması nedeniyle irtikap suçunun unsurlarının oluşmadığına, eylemin görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebileceğine karar verilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 05.04.2023 tarihli, 2020/6740 Esas ve 2023/4375 Karar sayılı ilamı.
Somut Olay ve İddialar
Suç tarihinde belediye başkanı olan sanığın, bir kişinin kendi taşınmazı ile komşu taşınmazı birleştirerek tek parsel haline getirilmesine ilişkin işlemleri sırasında devreye girdiği belirtilmiştir.
İddiaya göre sanık, işlemlerin ilerlemesi ve belediye encümeninden olumlu karar çıkması için taşınmazların birleşmesi sonucunda oluşacak değer artışının bir kısmının belediyeye verilmesini istemiştir. Şikâyetçilerin bu talebi kabul etmemesi üzerine sanık hakkında icbar suretiyle irtikaba teşebbüs suçundan mahkûmiyet kararı verilmiştir.
Suçun Hukuki Niteliği
Yargıtay, irtikap suçunun kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak kişiyi, kendisine veya başka bir kişiye yarar sağlamaya ya da bu yönde vaatte bulunmaya zorlamasıyla oluşacağını belirtmiştir.
Somut olayda ise talep edilen menfaatin sanığın kendisine veya başka bir kişiye değil, doğrudan belediyeye sağlanmasının istendiği görülmüştür. Bu nedenle Yargıtay, irtikap suçunun yasal unsurlarının oluşmadığını değerlendirmiştir.
Mevzuat Analizi
Menfaat talebinin belediye lehine olması, yapılan işlemin hukuka uygun olduğu anlamına gelmemektedir. Yargıtay, kamu görevlisinin yetkisini kullanarak kişiden belediye lehine de olsa hukuki dayanağı bulunmayan bir menfaat istemesinin görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebileceğini kabul etmiştir.
Ancak somut olayda görevi kötüye kullanma suçu yönünden gerekli soruşturma izni verilmemiştir. Bu nedenle kovuşturma şartı gerçekleşmediğinden yargılamaya devam edilerek mahkûmiyet kararı verilmesi doğru bulunmamıştır.
Kararda ayrıca olay sırasında şikâyetçiler tarafından alınan ses kayıtlarının hukuka uygun delil olup olmadığına ilişkin savunmaların mahkemece yeterince tartışılmadığı da belirtilmiştir. Hükme esas alınan ve reddedilen delillerin açık biçimde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtayın Kararı
Yargıtay, belediye lehine menfaat sağlamaya yönelik eylemin irtikap suçunu oluşturmadığı; eylemin görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebileceği sonucuna ulaşmıştır.
Ancak bu suç yönünden soruşturma izni bulunmadığından kamu davasının düşmesine karar verilmesi gerektiği belirtilmiş ve yerel mahkemenin mahkûmiyet hükmü oy birliğiyle bozulmuştur.
Sonuç ve Değerlendirme
Yargıtay kararına göre, belediye başkanının görevinin sağladığı yetkiyi kullanarak bir kişiden belediye lehine menfaat talep etmesi, menfaat kamu görevlisine veya başka bir kişiye yönelmediği için tek başına irtikap suçunu oluşturmaz.
Bununla birlikte böyle bir talebin hukuki dayanağı bulunmuyorsa eylem görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebilir. Dolayısıyla belediye lehine gelir veya menfaat elde edilmesinin amaçlanması, kamu görevlisinin yetkisini mevzuat dışında kullanmasını hukuka uygun hale getirmez.