İhalelerde Tek Teklif Bulunması İhalenin İptalini Gerektirir mi?

Olayın Özeti ve Uyuşmazlık

Bolu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, sağlık tesislerinde bulunan tıbbi cihazların 12 aylık periyodik bakım ve onarım hizmet alımı ihalesi açık ihale usulüyle gerçekleştirilmiştir.

İhaleye iki istekli katılmış, ilk değerlendirme sonucunda ihale bir istekli üzerinde bırakılmıştır. Ancak yapılan şikâyet üzerine bu isteklinin aşırı düşük teklif açıklaması uygun bulunmayarak teklifi değerlendirme dışı bırakılmıştır.

İhale komisyonu, geriye tek geçerli teklif kalması nedeniyle yeterli rekabetin oluşmadığı, yaklaşık maliyet ve teknik şartnamenin yeniden değerlendirilmesi gerektiği gerekçeleriyle ihaleyi iptal etmiştir.

İhalenin yaklaşık maliyeti 18.994.938,00 TL, geçerli teklif ise 16.888.200,00 TL olarak belirlenmiştir. Başvuru sahibi, iptal gerekçelerinin somut verilere dayanmadığını ileri sürerek Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuştur.

Kamu İhale Kurulunun Kararı

Kamu İhale Kurulu, ihalenin iptaline ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılması gerektiğini belirtmiştir.

Kurul, tek geçerli teklif bulunmasının doğrudan rekabet eksikliği anlamına gelmediğini, değerlendirme dışı bırakılan teklif ile geçerli teklif arasındaki fiyat farkının iptal gerekçesi yapılamayacağını değerlendirmiştir.

Ayrıca geçerli teklifin yaklaşık maliyetin altında olduğu, teknik şartnamede değiştirilmesi gerektiği belirtilen hususların ise somut olarak ortaya konulmadığı tespit edilmiştir.

Bu gerekçelerle iptal işlemi hukuka uygun bulunmamış ve 29.05.2024 tarihli, 2024/UH.II-703 sayılı kararla ihalenin iptali kararının iptaline oybirliğiyle karar verilmiştir.

Mevzuat Açısından Değerlendirme

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 5'inci maddesi, idarelerin ihalelerde rekabeti, saydamlığı, eşit muameleyi ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla yükümlü olduğunu düzenlemektedir.

Kanun'un 19'uncu maddesinde düzenlenen açık ihale usulünde, ihalenin sonuçlandırılması için genel olarak belirli sayıda geçerli teklif bulunması zorunluluğu öngörülmemiştir.

Kanun'un 39'uncu maddesi ise idarelere bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etme yetkisi tanımaktadır. Ancak bu yetki sınırsız olmayıp kararın kamu yararı, hizmet gerekleri ve somut nedenlerle gerekçelendirilmesi gerekmektedir.

Bu çerçevede rekabetin sağlanıp sağlanmadığı değerlendirilirken yalnızca teklif sayısı değil, ihale dokümanı, katılım koşulları ve teklifin yaklaşık maliyete göre durumu birlikte dikkate alınmalıdır.

Sonuç ve Öneriler

Kamu İhale Kurulunun söz konusu kararı, açık ihalelerde tek geçerli teklif bulunmasının tek başına ihalenin iptali için yeterli olmadığını ortaya koymaktadır.

Belediyeler tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarında, ihale komisyonlarının teklif sayısını tek başına belirleyici kabul etmemesi; katılım koşullarını, yaklaşık maliyeti ve teklifin uygunluğunu birlikte değerlendirmesi gerekmektedir.

İhalenin iptal edilmesi hâlinde ise kararın somut ve denetlenebilir gerekçelere dayanması önem taşımaktadır. Ayrıca tek teklif bulunması, kendiliğinden kamu zararı doğurmayacağından, bu yöndeki iddiaların 5018 sayılı Kanun'un 71'inci maddesi kapsamında somut mali verilerle değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, tek geçerli teklif bulunan açık ihalelerde kararın belirleyici unsuru teklif sayısı değil, ihale koşullarının mevzuata uygunluğu ve iptal gerekçelerinin hukuki yeterliliğidir.