Belediye Şirketi İhalesinde Yasaklama Kararını Kim Verir?
Belediye şirketleri özel hukuk tüzel kişisi olmakla birlikte 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerinde kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu şirketlerin ihalelerinde yasaklama kararını şirketin kendi ihale yetkilisinin verip veremeyeceği uzun süre tartışılmıştır. Kamu İhale Kurulu, belediye şirketlerinde yasaklama kararının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilmesi gerektiğine ilişkin düzenleyici karar almıştır. Danıştay bu düzenlemeyi hukuka uygun bularak açılan davayı reddetmiştir.
Danıştay 13. Dairesi Kararı E.2023/3024 · K.2025/1002 · 27.02.2025
Olay ve İddia
Kamu İhale Kurulu, belediye şirketleri tarafından gerçekleştirilen ihalelerde yasaklama kararını hangi makamın vereceğine ilişkin uygulamada ortaya çıkan tereddütleri gidermek amacıyla düzenleyici karar almıştır. Kararda, ihale sürecinde veya sözleşmenin uygulanması sırasında yasaklamayı gerektiren bir durum oluştuğunda karar verme yetkisinin Bakanlığa ait olduğu belirtilmiştir. Bir belediye şirketi, Kamu İhale Kurumunun kanunda açıkça düzenlenmeyen bir konuda düzenleyici işlem yapamayacağını ileri sürerek bu kararın iptalini istemiştir. Davacı, belediye şirketlerinin belediyeden ayrı özel hukuk tüzel kişileri olduğunu ve şirket ihale yetkilisinin yetkili olması gerektiğini savunmuştur. Uyuşmazlık, 4734 sayılı Kanun'un 58. maddesindeki yasaklama makamının belediye şirketlerine nasıl uygulanacağı üzerinde toplanmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararı
Dava düzenleyici Kamu İhale Kurulu kararına karşı açıldığından Danıştay Onüçüncü Dairesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülmüştür. Bu nedenle uyuşmazlık hakkında ayrıca bir idare mahkemesi kararı bulunmamaktadır.
Danıştay’ın Değerlendirmesi ve Kararı
Danıştay, Kamu İhale Kurumunun kamu ihale mevzuatının uygulanmasını yönlendirme ve uygulama birliğini sağlama yetkisine sahip olduğunu belirtmiştir. 4734 sayılı Kanun'un 53. maddesinin Kuruma mevzuatın uygulanmasına ilişkin düzenleyici kararlar alma yetkisi tanıdığını değerlendirmiştir. Yasaklama kararlarının yetkisiz makamlarca verilmesi halinde işlemlerin yargı kararlarıyla iptal edildiğini ve uygulamada önemli bir tereddüt bulunduğunu dikkate almıştır. Belediye şirketlerinin ihalelerinde yasaklama yetkisinin şirketin kendi ihale yetkilisinde olduğu yönündeki eski yaklaşımın Danıştay içtihatlarıyla uyumlu olmadığını belirtmiştir. 4734 sayılı Kanun'un 58. maddesinin belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlara ilişkin sistematiğini değerlendirmiştir. Belediye şirketlerinin gerçekleştirdiği ihalelerde yasaklama işleminin ilgili merkezi idare makamınca yürütülmesini öngören Kurul kararını kanunun amacı ve ihale disiplininin sağlanması bakımından hukuka uygun bulmuştur. Danıştay, düzenleyici Kurul kararına karşı açılan davayı reddetmiştir.
Mevzuat Analizi
4734 sayılı Kanun'un 58. maddesi yasaklama kararının hangi idari makamlar tarafından verileceğini özel olarak düzenlemektedir. Aynı Kanun'un 53. maddesi Kamu İhale Kurumuna Kanunun uygulanmasını yönlendirme ve tereddütleri giderme görevi vermektedir. Belediye şirketleri ayrı özel hukuk tüzel kişileri olsalar da 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerinde kamu ihale rejimine tabidir. Yasaklama gibi ağır sonuç doğuran işlemlerde yetkili makam kanun ve yerleşik içtihat doğrultusunda belirlenmelidir.
Sonuç ve Öneriler
Belediye şirketleri yasaklamayı gerektiren bir fiil tespit ettiğinde doğrudan kendi yönetim veya ihale yetkilisi kararıyla ülke çapında yasaklama tesis etmemelidir. Fiile ilişkin bütün belgeler, ihale süreci ve hukuki değerlendirme eksiksiz hazırlanarak yetkili Bakanlığa gönderilmelidir. Yasaklama sürecinin kanuni süreleri ayrıca takip edilmelidir. Belediye şirketleri ile belediyenin kendi ihaleleri arasındaki tüzel kişilik farkı, yasaklama makamının yanlış belirlenmesine neden olmamalıdır. Yetki yönünden sakat bir yasaklama işlemi, fiil sabit olsa dahi yargı tarafından iptal edilebilir.